Podstawowym zadaniem systemu FM jest zapewnienie dziecku niedosłyszącemu jak najlepszego odbioru mowy w każdych warunkach. W klasie szkolnej, przy poziomie sygnału mowy rzędu 60 dB SPL, prawidłowo słysząca osoba osiąga dobre jej rozumienie przy stosunku sygnału do szumu (S/N ang. signal/noise) sięgającym nawet -6 dB (czyli przy szumie o 6 dB głośniejszym od mowy). Odpowiada to sytuacji, w której rozmówcy znajdują się w klasie szkolnej w odległości około 4 metrów od siebie.
W takich warunkach akustycznych, aby uzyskać ten sam stopień rozumienia mowy, osoba ze średniego stopnia odbiorczym ubytkiem słuchu musiałaby się znaleźć w odległości metra, zaś osoba ze znacznym niedosłuchem – około 15 centymetrów od mówcy. Podobnie czas pogłosu - bezpośrednio zależny od rozmiarów klasy szkolnej - odgrywa istotną rolę w percepcji mowy. Najlepsze jej rozumienie występuje w przeciętnej wielkości pokoju, gdzie czas pogłosu waha się od 0,3 do 0,4 sekundy. W warunkach klasy średnia wartość czasu pogłosu wzrasta do około 0,8 sekundy. W znaczący sposób pogarsza to odbiór głosu nauczyciela, szczególnie przez osoby niedosłyszące. Systemy FM pozwalają na percepcję mowy w taki sposób, jak gdyby mówca znajdował się w odległości kilkunastu centymetrów od słuchacza, co odpowiada odległości między ustami nauczyciela a mikrofonem nadajnika. W istotny sposób pozwala to na wyeliminowanie wpływu pogłosu i hałasów otoczenia na rozumienie mowy.
W pierwszych miesiącach bieżącego roku przeprowadzono w Poznaniu test dotyczący współpracy systemu FM Solaris amerykańskiej firmy Phonic Ear z implantem ślimakowym Nucleus 24 firmy Cochlear Ltd. Celem badań była ocena zasadności stosowania systemu FM we wczesnym okresie po założeniu implantu ślimakowego. Badania prowadzono za pomocą aparatury audiometrycznej firmy Interacoustics w pomieszczeniu dostosowanym do badań słuchu. Dźwięki zbliżone do naturalnie występujących w otoczeniu przygotowano dzięki specjalistycznemu oprogramowaniu komputerowemu. Test systemu Solaris przeprowadzono dla czworga dzieci zaopatrzonych w implant Nucleus 24 z procesorem mowy SPrint.
Na uczestników badania wybrano dzieci w wieku od 4 do 12 lat. Troje z głuchotą prelingwalną, jedna pacjentka miała głuchotę postlingwalną. Dzieci zostały zaopatrzone w implant ślimakowy w ciągu ostatnich sześciu miesięcy. Wszystkie poddano intensywnemu treningowi słuchowemu w fazie kwalifikacji do wszczepu. Po operacji w Klinice Audiologii i Foniatrii Akademii Medycznej w Poznaniu wpływ systemu FM badano w poznańskiej Specjalistycznej Poradni Rehabilitacji Dzieci i Młodzieży z Wadą Słuchu.
Dopasowanie
Z uwagi na możliwość nawiązania współpracy pierwsze ustawienia systemu FM przeprowadzano u pacjentki z głuchotą postlingwalną. Dziewczynka ta straciła słuch w ciągu ostatniego roku, mogła zatem w świadomy sposób oceniać wrażenia słuchowe w nowych warunkach. Do nadajnika systemu FM dołączono mikrofon, zaś odbiornik za pomocą kabelka sprzęgnięto z wejściem DAI procesora mowy implantu ślimakowego. Podczas uruchamiania odbiornika z głowy dziecka zdjęto nadajnik implantu ślimakowego oraz zredukowano poziom głośności i czułości procesora mowy. Poziom wyjścia systemu FM zredukowano do minimum, po czym założono nadajnik implantu i stopniowo zwiększano ustawienia do poziomu akceptowanego przez dziecko. Na poszczególnych etapach wykonywano test mowy osiągając rozumienie dochodzące do 100%. Analogiczny test przeprowadzono dla głosu lektora, znajdującego się w różnych punktach budynku. Celem dodatkowej weryfikacji wykonano również test metodą zabawową. Wykorzystano w tym celu graficzny program komputerowy: zadaniem dziecka było rysowanie i wypełnianie kolorem figur geometrycznych. Prawidłowe wykonanie tego zadania nagradzane było informowaniem na drodze słuchowej o dwóch cechach przedmiotu - kolorze i kształcie.
Regulację głośności sygnału zapewnia potencjometr odbiornika FM, co bardzo ułatwiało dostosowanie się do poziomu głosu lektora.
Ocena systemu FM
Ocena systemu FM w zasadzie przeprowadzana była indywidualnie odpowiednio do umiejętności słuchowych, temperamentu, stopnia współpracy oraz rozwoju systemu pojęciowego każdego dziecka. Prowadzący test objaśniał rodzicom działanie systemu FM oraz tłumaczył zasady właściwego korzystania z tego urządzenia w różnych warunkach akustycznych.
Pomiary przeprowadzano najpierw w kabinie audiometrycznej. Porównywano zysk w samym implancie ślimakowym z zyskiem w implancie i systemie FM dla tonów czystych stosowanych w audiometrii tonalnej. Przy badaniu w systemie FM bodźce prezentowano przez nadajnik zarówno w tym samym, jak i odległym, izolowanym ścianą pomieszczeniu. W obu przypadkach uzyskano jednakowe krzywe progowe (próg reakcji), co potwierdza oczywistą zaletę systemu FM, jaką jest możliwość dobrego słyszenia bez względu na odległości (w zasięgu pracy urządzenia). Następnie oceniano rozumienie mowy przy pomocy testów „pokaż, co słyszysz” oraz „powtórz, co słyszysz”. Wywiady zebrane z rodzicami pozwalały na użycie zestawów słownych dostosowanych do zasobu pojęciowego każdego z dzieci. Rozumienie mowy (test „pokaż, co słyszysz”) osiągane po dołączeniu do implantu systemu FM było porównywalne z zastosowaniem samego implantu, ale synteza słuchowa słowa (test „powtórz, co słyszysz”) po dołączeniu systemu FM ulegała znacznej poprawie. Sygnał mowy odtwarzano dla trzech poziomów:
- mowy cichej - 50 dB SPL,
- mowy normalnej - 65 dB SPL,
- mowy głośnej - 80 dB SPL,
oddzielnie dla głosu męskiego i kobiecego, znanego i nieznanego dziecku.
Pomiar przeprowadzano dla opisanych poziomów sygnału mowy w ciszy, następnie w obecności sygnału zakłócającego o różnym charakterze. Hałas otoczenia generowano z głośników komputera w azymucie 180°. Sygnał mowy podawano z audiometru.
Korzystając tylko z implantu ślimakowego - niezależnie od rodzaju zakłóceń - przy 50 i 65 dB SPL hałasu wskaźnik rozumienia mowy wynosił przeciętnie 10%. Przy poziomie 80 dB SPL hałasu dzieci nie rozpoznawały poprawnie żadnego ze słów. Przy wspomaganiu implantu przez systemem FM, bez względu na natężenie sygnałów zakłócających, dla wszystkich poziomów sygnału mowy (50, 65 i 80 dB SPL) osiągnięto rozumienie mowy takie jak w ciszy.
Po dołączeniu systemu FM wizyty w Poradni powtarzane były raz w tygodniu, co pozwalało obserwować zarówno utrwalone elementy mowy, jak i artykulację nowo poznanych głosek. W zasadzie przy każdej wizycie rodzice mogli pochwalić się czymś nowym, zwłaszcza w kwestii poprawy artykulacji głosek, nad którymi wcześniej ich dzieci przez wiele miesięcy pracowały bez dobrych efektów. Poprawa ta nastąpiła po dołączeniu do odbiornika mikrofonu kierunkowego, monitorującego głos dziecka. U innego małego pacjenta po takiej zmianie zaobserwowano natychmiastową spontaniczną zabawę głosem i próby naśladownictwa. U innych dzieci rodzice pozytywnie ocenili wspomaganie treningu słuchowego przez system FM.
Wnioski
Kontrola własnego głosu dokonywana przez dziecko dzięki dodatkowemu mikrofonowi ma duży wpływ na rozwinięcie prawidłowej artykulacji i cech prozodycznych mowy. U młodszych dzieci stanowi również element zabawy, uatrakcyjniając pracę z systemem FM. Wykorzystano to na przykład podczas zabawy w naśladownictwo dźwięków znanych dziecku z życia codziennego. Zgodnie z sugestiami rodziców, nauczycieli i logopedów podjęto przygotowania do stworzenia kompendium użytkownika systemu FM. Opis obsługi tego urządzenia i ćwiczeń z jego użyciem, a także sposobów wykorzystania w różnych sytuacjach akustycznych oraz wskazówki dotyczące stopniowego wprowadzania dziecka w pracę z systemem FM może być bardzo przydatny. Opracowanie tego kompendium w znacznym stopniu będzie opierało się na uwagach rodziców i specjalistów prowadzących rehabilitację dzieci niedosłyszących.
Pierwsze próby aplikacji systemu u tak wymagających pacjentów, jak dzieci z implantem ślimakowym, są bardzo zachęcające. Już wstępne obserwacje zachowania dzieci dokonane w czasie dopasowania i podłączania systemu FM wskazywały na pozytywne przyjęcie urządzenia. Pomiary w ciszy oraz w obecności hałasu o różnym natężeniu udowodniły, że system FM skutecznie likwiduje problemy związane z zakłóceniami i odległością. Wszystkie funkcje tego systemu oceniono bardzo pozytywnie, a rodzice dzieci biorących udział w teście zgodnie wyrazili chęć zakupu systemu FM na stałe. Wobec obiecujących rezultatów opisanych badań wskazana jest dalsza, długotrwała ocena postępów rehabilitacji prowadzonej z wykorzystaniem systemu FM.
/ivtpcpdcmwnq.com/]ivtpcpdcmwnq[/url], [link=http
